Radio Havenstad FM

'Rondje Havenstad'


  • 12 april 2008 (tussen 12:00 en 14:00 uur)


    Hunebedden en Lofar
      Vanaf een grote kei bij het Hunebedcentrum in Borger werd verslag gedaan van de excursie van de Stichting Weer- en Sterrenkunde Eemsmond. Tijdens de rondleiding door het museum werd begonnen met een mooie film over de herkomst van de hunebedstenen van het Finse eiland Åland. Door de grote gletsjers die gedurende de ijstijden waren ontstaan schoven de keien over de bodem naar onze streken, waar ze zo'n 5000 jaar geleden werden gebruikt om de plaatsen te markeren waar de doden werden begraven. Er werd een indruk gegeven van de wijze waarop deze grote stenen door de mensen konden worden verplaatst en hoe de hunebedden werden opgebouwd. Veel van de kennis over die periode is verkregen door archeologisch onderzoek. Ook vond men (trechter)bekers, stenen bijlen, andere voorwerpen en restanten van bebouwing, waaruit een zekere ontwikkeling van de oude volkeren kon worden afgeleid. Overigens is het woord "Hunebed" afgeleid van "Heun", wat "Reus" betekent. Men dacht vroeger dat de hunebedden door reuzen waren gebouwd. Enkele wichelroedelopers toonden aan dat het grote hunebed reacties teweeg brengt en de stenen zelf niet. Verstoringen van de ijzerhoudende grond moeten daarvoor verantwoordelijk zijn.

      Na de lunch gaf dr. Michiel Brentjens een update over het LOFAR-project. Ook leden van de sterrenkundige verenigingen Noord- en Zuid-Drenthe waren daarbij aanwezig. LOFAR staat voor Low Frequency Array en is een antennesysteem in wording die als opvolger moet dienen voor de radiotelescoop van Westerbork. LOFAR is een grote doorbraak in de geschiedenis van de radiosterrenkunde. Het systeem kan straling detecteren in twee frequentiebanden tussen 10 en 250 MHz en zal daarvoor twee types antennes gaan gebruiken. Uiteindelijk worden daarvoor 25.000 relatief eenvoudige antennes geplaatst in een groot gebied in West-Europa van Zweden tot Italië met een centrum in Nederland tussen Buinen en Exloo. LOFAR is een Nederlands initiatief (ASTRON, Dwingeloo) en moet veel dieper in het heelal kunnen "kijken" als tot nu toe het geval is geweest. Door de eindige snelheid van het licht kijkt men dan tevens tot ver in het verleden naar de tijd dat het heelal nog maar 300 miljoen jaar oud was. De lagere frequenties kunnen de grote roodverschuiving die daarbij optreedt goed verwerken. Zo hoopt men meer inzicht te krijgen in het ontstaan en de evolutie van sterrenstelsels en sterren. Ook moet LOFAR informatie verschaffen over de kosmische straling en het gedrag van de zon en de zonnewind. Uit de structuur en snelheid van coronale massa uitbarstingen kan het ruimteweer rondom de aarde worden afgeleid. Ook gaat LOFAR zich bezig houden met variabele stralingsbronnen, zoals supernovae, gammaflitsen, satellieten en meteoren en krijgt dit toekomstige antennesysteem een aanzienlijke maatschappelijk functie op allerlei gebied. LOFAR wordt bestuurd door een supercomputer (STELLA) in Groningen en verkeert momenteel nog in de testfase, zoals op het proefveld tussen Buinen en Exloo te zien was. Opvallen was het grote contrast tussen de eenvoud van de afzonderlijke antennes en het besturingssysteem in wording van de Supercomputer Technology for Linked Lofar Applications (STELLA). Zie o.a. www.lofar.nl of www.lofar.org.

      Presentatie: Jan Wildeman
      Techniek: Remco Keizer
      Samenvatting en bijdrage: Wim Zanstra