Radio Havenstad FM

'Rondje Havenstad' vanuit ’t Lokaal te Delfzijl


  • 20 februari 2010 (tussen 12:00 en 14:00 uur)


    Het ruimteweer / temperatuur record in deeltjesversneller
      Het is de afgelopen week behoorlijk rustig geweest op de zon. De zonnevlekken van een week eerder zijn verdwenen, deels aan de achterkant van de zon en deels omdat zij waren uitgewerkt. Een nieuwe groep van vlekken is vanmorgen weer zichtbaar geworden. De zonnevlekken zijn een uiting van de activiteit van de zon. Wanneer er in de zon veel energie is geproduceerd zal die uiteindelijk aan de oppervlakte komen en daar in de vorm van straling en deeltjes uittreden. Op het oppervlak blijven dan koelere gebieden over die zonnevlekken worden genoemd. Deze kunnen meerdere weken blijven bestaan, maar soms ook binnen een dag weer verdwijnen.

      Bij botsingen tussen ionen van goud in de Relativistic Heavy Ion Collider van het Brookhaven National Laboratory in de staat New York is de hoogste temperatuur opgewekt die ooit in een deeltjesversneller is bereikt. Het gaat om 4 biljoen Kelvin. Alleen tijdens de oerknal was het nog heter. Bij deze temperatuur werden de goudionen opgesplitst in de kleinst mogelijke elementaire deeltjes (quarks), zoals dat ook vlak na de oerknal het geval was. Zelfs in sterren worden dergelijke temperaturen niet bereikt. De zeer locale temperatuur kan niet rechtstreeks worden gemeten, maar wel worden uitgerekend. Er bestaat in de atomistische warmeteleer een directe relatie tussen de temperatuur T en de kinetische energie Ek van een deeltje.



      Hierin is m de relatieve massa van het deeltje in kg, v de snelheid in m/s, k de natuurconstante van Boltzmann en T de absolute temperatuur in Kelvin. Volgens de relativiteitstheorie van Einstein neemt de massa m toe met de snelheid. Uit de bekende waarden voor m en T volgt voor de goudionen een snelheid van 22.500 km/s (7,5% van de lichtsnelheid). Zij vliegen dus in 2 seconden rond de aarde. In de deeltjesversneller van CERN bij Genève worden straks protonen versneld tot 99% van de lichtsnelheid (297.000 km/s), waarbij een temperatuur is uit te rekenen van 6 maal die in Brookhaven. Het wachten is nu op dit nieuwe record.
    Presentatie: Harma van Nieuwpoort
    Techniek: Remco Keizer
    Samenvatting en bijdrage: Wim Zanstra