Radio Havenstad FM

'Rondje Havenstad' vanuit ’t Lokaal te Delfzijl


  • 23 mei 2009 (tussen 12:00 en 14:00 uur)


    De ruimtetelescopen Herschel en Planck (2)
      Op 14 mei om 15.12 uur Midden Europese Zomertijd werden volgens plan de twee satellieten Herschel en Planck met succes gelanceerd. In het radiopraatje van vorige week werd daar uitgebreid verslag over gedaan. Achter de naamgeving van beide satellieten ligt uiteraard ook een diepere bedoeling. William Herschel was een wereldberoemde astronoom die zeer grote telescopen bouwde en gebruikte voor zijn waarnemingen. In 1781 ontdekte hij daarmee de planeet Uranus, waarmee de diameter van het zonnestelsel tweemaal zo groot werd. Zijn naam werd aan bovengenoemde satelliet verbonden, omdat de telescoop daarin werkt op de infrarode straling die in 1800 door Herschel werd ontdekt. De infrarode straling is de uitbreiding van het zichtbare spectrum aan de rode kant. De straling is niet zichtbaar, maar kan wel als warmte worden gevoeld.

      Ook de Planck satelliet werkt met infrarode straling. Deze is genoemd naar Max Planck, die in 1900 een theoretische verklaring gaf van de stralingskromme van onder andere de zon door gebruik te maken van fotonen of lichtdeeltjes. Deze eerste aanzet tot de kwantumfysica leverde Planck in 1918 de Nobelprijs op en bovendien werd zijn naam verbonden aan talloze Duitse wetenschappelijke instituten. Om goede resultaten te krijgen in het infrarode deel van het spectrum moeten beide satellieten met vloeibare helium (Kamerlingh Onnes, 1909) worden gekoeld tot bijna het absolute nulpunt van 273 graden Celsius onder nul. De satellieten kunnen dat ongeveer vijf jaar volhouden. Beide satellieten worden gedirigeerd naar het tweede Lagrangepunt (L2) in een baan rond de zon, maar gekoppeld aan de aarde. Dit punt ligt op een afstand van 1,5 miljoen km op het verlengde van de lijn zon-aarde. De krachten die op de satellieten werken zijn daar in evenwicht. Lagrange heeft in 1772 vijf van dergelijke punten kunnen berekenen. De Planck-satelliet gaat de microgolf achtergrondstraling onderzoeken tot in de kleinste details. Deze straling dateert van ongeveer 400.000 jaar na de (theoretisch veronderstelde) big bang enis het oudste en verste dat ooit waargenomen kan worden. (Ruim 13 miljard jaar). Het golflengtebereik ligt eveneens in het infrarode deel van het elektromagnetische spectrum. Misschien kunnen hierin aanwijzingen worden gevonden voor de vorming van de eerste sterrenstelsels. Planck is inmiddels al de derde satelliet die naar dergelijke aanwijzingen op zoek gaat.
    Presentatie: Maja Dijkstra
    Techniek: Remco Keizer
    Samenvatting en bijdrage: Wim Zanstra