Radio Havenstad FM

'Rondje Havenstad'


  • 24 mei 2008 (tussen 12:00 en 14:00 uur)


    Waarneming supernova / Wichelroedetest
      Geheel toevallig werd door de röntgensatelliet Swift (NASA) op 9 januari 2008 in een ver verwijder melkwegstelsel NGC 2770 op een afstand van ruim 100 miljoen lichtjaar het ontstaan van een supernova waargenomen. Dit gebeurde voor het eerst in de geschiedenis. Over het algemeen is een supernova al een tijdje aan de gang als de aardse waarnemers er de lucht van krijgen. Een dergelijk natuurverschijnsel laat zich namelijk niet op een korte termijn voorspellen. Onmiddellijk na de ontdekking werden meerdere grote telescopen in de ruimte en op de aarde ingezet om het verschijnsel, ook in het zichtbare licht, te bestuderen.

      Een supernova is een plotselinge zeer grote helderheiduitbarsting van een massarijke ster aan het eind van haar bestaan. Slechts 1% van alle sterren is daartoe in staat, waardoor een supernova een relatief zeldzaam verschijnsel is. Tijdens de korte levensloop van zo'n ster met een massa van minstens tien maal zoveel als die van de zon ontstaat de energie door inkrimping ten gevolge van de zwaartekracht. Bij de extreem hoge druk en temperatuur in het inwendige van de ster verlopen kernfusiereacties, waarbij de energie in de vorm van straling weer vrijkomt. Op een gegeven moment tegen de tijd dat de "brandstof" opraakt verplaatsen de kernreacties zich meer naar de oppervlakte van de ster, waardoor het systeem explosief wordt met een supernova als gevolg. Bij een middelmatige ster als de zon met een levensduur van 10 miljard jaar verlopen deze processen veel minder heftig en vindt er aan het eind geen supernova plaats. Na een supernova wordt de materie van de ster de ruimte ingeblazen en vormt daar een grillige gaswolk, zoals bijvoorbeeld de Krabnevel (M1). Een supernova in onze eigen melkweg lag hieraan in het jaar 1054 ten grondslag. Dergelijke supernovaresten bevatten veel zware elementen (atomen) die onontbeerlijk zijn voor het bestaan van het leven. Bekende supernova in ons eigen sterrenstelsel traden bijvoorbeeld op in 1572 (waargenomen door Tycho Brahe) en 1604 (waargenomen door Johannes Kepler). De bestudering van de supernova in NGC 2770 heeft gegevens opgeleverd die de bestaande theorieën over de levensloop van sterren kunnen bevestigen. Kijk verder op www.nasa.gov.



      De wetenschappelijk opgezette test over het wichelroedelopen die georganiseerd wordt vanuit de Stichting Weer- en Sterrenkunde Eemsmond komt nu snel naderbij. Het draaiboek ligt klaar en er zijn 27 wichelroedelopers uitgenodigd om eraan mee te doen. De test zal op 14 juni worden uitgevoerd in een ruimte die vrij is van storingen die een nadelige werking op de deelnemers kunnen hebben. Elke deelnemer loopt individueel langs een traject, waar de wichelroede reacties worden geregistreerd. Op statistische wijze zal worden geprobeerd om aan te tonen dat er een wichelroede effect bestaat en, indien dat het geval mocht zijn, zal er worden nagegaan in hoeverre de voorkennis van de lopers daarop van invloed kan zijn, of dat het gaat om een prikkel die naast de zintuigen als reuk, smaak, gezicht, gehoor en tastzin zijn "werk" doet. Na de test zullen de resultaten ook bij HavenstadFM worden besproken. Zie verder 'Waarnemen... en dan.

    Presentatie: Jan Wildeman
    Techniek: Remco Keizer
    Samenvatting en bijdrage: Wim Zanstra